5 ποιήματα του Δημητρίου Γκόγκα από την ποιητιική συλλογή: ΩΡΑΡΙΑ ΕΠΙΣΤΡΟΦΩΝ

 

ΩΡΑΡΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ
 
Δίπλωναν απ΄ την ασίγαστη κούραση
τα γόνατά του.
Τα πρωινά για την δουλειά
στην γιομάτη από εργάτες στάση του λεωφορείου
τρία στενά πιο κάτω
άφηνε στις πέντε τα ξημερώματα
από νωρίς, τον κρύο ιδρώτα να κυλήσει στον υπόνομο.
Τώρα ήταν σίγουρος
Η συγκατάβαση στον θάνατο
υποταγή στη ζωή του χρέωνε.
Έξι με δύο – μείον τις υπερωρίες-
Κατέβαλε τον φόρο εργασίας που του αναλογούσε
Από τις συχνές υποκλίσεις, καλό μπαστούνι έγινε!
 
**
ΜΟΝΑΞΙΑ
 
Κουβέντιαζες συνεχώς, με τον σκέτο στο στόμα,
για μακρινά της ζωής σου.
Έχουν παράξενη όψη – ξωτικές μαρτυρίες- κείνα τα μακρινά. Πιο οικεία.
Μελετούσες το πένθος των άλλων.
Την δική σου χρόνια λύπη έκρυβες  πίσω από τα λουλούδια του βάζου.
Άνοιγες προσεκτικά μ΄ ένα χρυσό κλειδάκι
τη μνήμη με τις φωτογραφίες,  να ψάξεις αυτούς που ξέχασες.
Αυτούς που σε ξέχασαν
«Δεν μπορώ» μου είπες.
«Δεν μπορώ, μ΄ αυτό τον τρόπο»
Σου απάντησα αμέσως:
«Το χώμα για να΄ ναι χώμα πρέπει να σκεπάζει ρίζες και πτώματα»
 
 
ΠΟΝΟΥΣΕ
 
 
Πονούσε
και περίμενε
κρατώντας την υπομονή με το ασθενικό χεράκι
τον θάνατο
να επουλώσει τις πληγές της.
 
 
 
ΡΗΜΑΓΜΕΝΑ ΚΑΦΕΝΕΙΑ
 
Πάσχιζε ταλαιπωρημένο το βλέμμα
να δει τις χώρες  πίσω από τα γεμάτα βαγόνια με ανθρώπους
-μετανάστες τους λέγανε στα χαρτιά με κείνες τις πύρινες γλώσσες-
Κι εσύ, με την τεμαχισμένη σου ψυχή
κόχλαζες σα λάδι σε καρβουνιασμένο τηγάνι
ως αγκάλιασε σταγόνες βροχής.
Έσταζε και στα στήθια της γης το νερό του Φθινοπώρου.
 
Δεν είχες πλέον δύναμη το μαύρο χέρι να σηκώσεις
Το είχες ακουμπήσει πάνω στο θρυμματισμένο γόνατο
απ΄  την ορθοστασία της ξενιτειάς που έβριζες πάντοτε.
Δεν άντεχες το χέρι να απλώσεις,
τα άσπρο μαντήλι λερωμένο μονίμως στη τσέπη
και ιδού
αξύριστος μέρες – συνεχώς είχες πένθος-
με τις τρίχες πουρνάρια στις αυλακωμένες πλαγιές,
δικαιολογούσουν κάποτε – κάποτε
κι έλεγες περιγελώντας,
ο αχνιστός καφές σε ξεκούραζε
στα ρημαγμένα καφενεία που σύχναζες τα βράδια.
 
**
ΗΤΑΝ ΤΟ ΘΕΛΗΜΑ ΤΗΣ
 
Ήρθε ο γαμπρός και έκατσε δίπλα του
να μετρηθεί το ύψος και το πλάτος
και προπαντός οι αποστάσεις.
 
Η κόρη του είχε φτάσει τα είκοσι ένα χρόνια.
Μετρούσε, ξανά μετρούσε τόσα τα έβγαζε
και ο ίδιος είχε πατήσει τα εξήντα.
 
Αισθάνθηκε στην πλάτη το χτύπημα του χεριού
«μην ανησυχείς θα την προσέχω
κοίτα εσύ να γράψεις κείνο το χωράφι με τις ελιές»
 
 Η μάνα είχε κοιμηθεί κάτω από κείνες τις ελιές.
Έβγαλε το χαρτί από την τσέπη, έβαλε την υπογραφή του
μια τζίφρα δηλαδή και του το δωσε.
 
 Πήρε το χαμόγελο της κόρης, το έκαμε δαχτυλίδι
το φόρεσε στο δάκτυλο του γαμπρού
πήρε την μνήμη την έκαμε κεντητό
και είπε: «ήταν το θέλημά της…»
 
Κέρασε από μια ελιά στους καλεσμένους,
ύστερα βγήκε από το σπίτι
πήρε τον δρόμο για το χωράφι
ξάπλωσε κάτω από τις ελιές.
Τον πήρε και κείνο ο ύπνος.

Περί της ονομασίας του Στρυμονικό Σερρών

 

γράφει ο Δημήτριος Γκόγκας 

Σύμφωνα με την παράδοση το όνομα της Κοινότητας Όρλιακο οφείλεται

α. στην καταγωγή των πρώτων κατοίκων της κοινότητας που σύμφωνα με την παράδοση προήλθαν από την περιοχή του όρους Όρλιακα στον νομό των Γρεβενών.

β. στην παράδοση ότι υπήρχε μεγάλος αριθμός λύκων που «ούρλιαζαν». Ωστόσο, από γλωσσολογική άποψη αυτή η εκδοχή χρειάζεται προσοχή. Το γεγονός ότι το όνομα Όρλιακο θυμίζει τη λέξη «ουρλιάζω» δεν σημαίνει απαραίτητα ότι προέρχεται από αυτήν. Συχνά οι κάτοικοι προσπαθούν να εξηγήσουν ένα παλιό και δυσνόητο τοπωνύμιο συνδέοντάς το με μια γνωστή λέξη της γλώσσας. Αυτό το φαινόμενο ονομάζεται "λαϊκή ετυμολογία" προς γνώση.

γ. Η πρώτη γραπτή αναφορά στο χωριό σώζεται από πρακτικό απογραφής του θέματος Θεσσαλονίκης του έτους 1321 όπου καταγράφεται ως Ουρλίακον. Η ονομασία Ουρλίακον έχει σλάβικη προέλευση και σημαίνει αετότοπος. (τόπος αετών)

δ. Στις 30 Αυγούστου 1927, με επίσημο ΦΕΚ, ο οικισμός Όρλιακον μετονομάστηκε σε Στρυμονικό, ενώ και η κοινότητα Ορλιάκου έλαβε το όνομα Κοινότητα Στρυμονικού.

 Παρακάτω όλα τα ΦΕΚ που ορίζουν την ονομασία και την μετονομασία της κοινότητας.

| 1920       | ΦΕΚ 2/Α΄/04-01-1920 | Ο οικισμός Όρλιακον ορίζεται έδρα της Κοινότητας Ορλιάκου. ([EETAA][1])              |

| 1927       | ΦΕΚ 179/Α΄/30-08-1927| Το Όρλιακον μετονομάζεται επίσημα σε Στρυμονικόν.([EETAA][1])                   |

| 1927       | ΦΕΚ 179/Α΄/30-08-1927| Η Κοινότητα Ορλιάκου μετονομάζεται αντίστοιχα σε Κοινότητα Στρυμονικού. ([EETAA][1]) |

[1]:https://www.eetaa.gr/eetaa/metaboles/oikmet_details.php?id=17976&utm_source=chatgpt.com "ΕΕΤΑΑ-Διοικητικές Μεταβολές των Οικισμών"

Το ΦΕΚ 179/Α΄ της 30ης Αυγούστου 1927 είναι το σημαντικότερο για την ιστορία του χωριού, διότι εκεί καταγράφεται επίσημα η αλλαγή του ονόματος από Όρλιακον σε Στρυμονικό.

ε. Το 1936-1937 με την άνοδο του δικτάτορα Ιωάννη Μεταξά στην εξουσία, ήρθε εκ νέου διαταγή στο χωριό για να χρησιμοποιείται πλέον αμετάκλητα η νέα ονομασία: Στρυμονικό (λόγω της γειτνίασής του με τον ποταμό Στρυμόνα) . 

Το όνομα Στρυμω(ο)νικό οφείλεται στον  τότε γραμματέα της κοινότητας, Πασχάλη Παπαγεωργίου. Η αιτία της μετονομασίας είναι ο εξελληνισμός του τοπωνυμίου και σύνδεσή του με το γεωγραφικό χαρακτηριστικό της περιοχής.

Βιβλιογραφία: 

α.[1]:https://www.eetaa.gr/eetaa/metaboles/oikmet_details.php?id=17976&utm_source=chatgpt.com "ΕΕΤΑΑ-Διοικητικές Μεταβολές των Οικισμών"

β. https://strimonikoserres.blogspot.com/2026/05/blog-post_490.html

γ.https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%A3%CF%84%CF%81%CF%85%CE%BC%CF%89%CE%BD%CE%B9%CE%BA%CF%8C_%CE%A3%CE%B5%CF%81%CF%81%CF%8E%CE%BD

δ.https://ellinismos.gr/istoria-ellinismoy/topikes-istories/strymoniko-serron/

Τραγούδι για την Κύπρο / Δημήτριος Γκόγκας

https://suno.com/song/4a0700d6-e357-4b76-8966-ef4be88dae1a

Από το νότο βγαίνει η φωνή μας,
σα μια κραυγή στο όμορφο νησί μας.
Στις αμμουδιές το έχουν φαρμακώσει.
Στις είκοσι και φέτος του Ιούλη,
την λευτεριά θα τραγουδούν οι δούλοι,
που ο τύραννος βαθιά έχει κλειδώσει.

Στη πέτρα του Ρωμιού η Αφροδίτη,
απλώνει στα μαλλιά της ένα δίχτυ,
τους αγνοούμενους της να θρηνήσει.
Κι οι δραγουμάνοι σπάνε τα κανάτια,
κυλούνε ως τη θάλασσα απ΄ τα μάτια,
δάκρυα που σε κάμπο είχε αφήσει.

Χελιδόνι μου αν θέλεις να πετάξεις,
το μαύρο πανωφόρι σου ν΄ αλλάξεις.
Γιατί βρεγμένο σ΄ έχει καθηλώσει
και ο θεός που βλέπεις θα θυμώσει
και μια ζωή θα είσαι πληγωμένο.

Απ΄ τη φωλιά που πάντα στολισμένη,
σε μια πατρίδα που΄ ναι λαβωμένη,
πέταξε και τραγούδα όπως πρώτα.
Της Ιστορίας σου της προδομένης,
της προσφυγιάς, αντάμα, ματωμένης,
άναψε των προγόνων σου τα φώτα.

Δυο περιστέρια έχουνε πετάξει,
το ΄να ρετάλι,  το άλλο από μετάξι,
στην του πελάγου απέραντη ηρεμία
Ψάχνουν σπυρί τη πείνα να χορτάσουν,
στη ζητιανιά πιστεύουν αν αράξουν,
θα μείνουνε πιστά στην Ιστορία.

Χελιδόνι μου αν θέλεις να πετάξεις,
το μαύρο πανωφόρι σου ν΄ αλλάξεις.
Γιατί βρεγμένο σ΄ έχει καθηλώσει
και ο θεός που βλέπεις θα θυμώσει
και μια ζωή θα είσαι πληγωμένο.

Δόλια και πανούργα η λήθη όμως,
καραδοκεί με ψίθυρους στους ώμους
κι η ευμάρεια σαπίζει τα θεμέλια
Στα εκκλησιές της νήσου οι ψαλτάδες,
μουχτάρηδες και ύποπτοι τυπάδες,
καίνε σιγά τις ρήσεις στα ευαγγέλια.
 

Κάποιες στιγμές /ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ ΓΚΟΓΚΑΣ

 https://suno.com/song/037872f9-c4b7-4c83-a9c9-51f746e1f33c

Κάποιες στιγμές που χάνονται μαζί μας
βαθιά στην κοιμισμένη γη.
Σκορπίζονται όπως η ψυχή μας,
σαν στάχτη ενός άδοξου ποιητή.

Νομίζω πως μιλούν
με τα έγκατα μας
και με των δένδρων τα ριζώματα.
Ανθούνε σαν καρποί,
μες στ΄ αίματά μας
του φθινοπώρου τα φυλλώματα.

Την πλάτη μας χτυπούνε κι αντηχούνε
τα γέλια παν΄ στων τάφων την σιγή
και φτάνουν στις καρδιές όσων πονούνε
γιατί έχουν γίνει βράχοι μοναχοί.

Μόνος σε ξένη γη / ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ ΓΚΟΓΚΑΣ

 Μπορείτε να το ακούσετε και ως τραγούδι : https://suno.com/song/5858475b-7163-4aa9-b621-76b55d239cdb

Εγώ γεννήθηκα γυμνός σε μια ξερολιθιά και με σπαργάνωσαν γριές σε βρώμικο μποξά. Μη βύζαξαν αετόπουλα, την ώρα που ο θεός, έστελνε τον Αρχάγγελο με το λαμπρό του φως. Με σήκωσε στα χέρια της η μάννα και μπροστά στο εικονοστάσι στάθηκε κι είπε στην Παναγιά: -Μαρία, αειπάρθενε, αυτό μου το παιδί μην το σταυρώσετε ποτέ και καν΄ το ποιητή! -Μα αν είναι θέλημα Θεού, της μοίρας του γραφτό και φύγει για την έρημο, μαζί του ας χαθώ. Θα γίνω αγέρι να φιλώ τα μαύρα του μαλλιά. Θα γίνω κτύπος της καρδιάς, που σπάει τα σωθικά. Μα οι χάρες, οι τρις - Χάριτες που αγιάζουν το νερό, μου έδωσαν του Αι Γιαννιού, να πιώ απ΄ τον αγιασμό. Κι αμέσως έβγαλα φτερά και γίνηκα πουλί και πέταξα ολομόναχος να βρω μια ξένη γη.

Περί «ανθελληνική στάσης» στην κυπριακή πολιτική

 του Δημητρίου Γκόγκα 

     

Ο χαρακτηρισμός «ανθελληνική στάση» στην κυπριακή πολιτική είναι έντονα φορτισμένος και χρησιμοποιείται διαφορετικά από διαφορετικούς ιδεολογικούς χώρους. Δεν υπάρχει κάποιο επίσημα αναγνωρισμένο κόμμα στην Κύπρο που να αυτοπροσδιορίζεται ως «ανθελληνικό». Επί της ουσίας ας χρησιμοποιήσουμε τη λαική παροιμία: «Να σε κάψω Γιάννη, να σ' αλείψω λάδι». 

Συνήθως, ο όρος χρησιμοποιείται από πολιτικούς αντιπάλους για να περιγράψει θέσεις όπως:

• έμφαση στην ξεχωριστή κυπριακή ταυτότητα αντί της ελληνοκεντρικής, που προχωρά μέχρι και την λανθασμένη θεώρηση περί "Κυπριακού" έθνους
• καταγγελτική κριτική προς την ελληνική πολιτική ή τον ιστορικό ρόλο της Ελλάδας στην Κύπρο,
• υποστήριξη πιο συμβιβαστικών λύσεων στο Κυπριακό, πολλές φορές σε βάρος της Ε/Κ πλευράς
• απόρριψη εθνικιστικών αφηγήσεων περί Ένωσης ή «εθνικού κέντρου», ικανοποιώντας έτσι την πολιτική πλευρά στα κατεχόμενα αλλά και στην Τουρκία. 

      Στο δημόσιο πολιτικό διάλογο, τέτοιες κατηγορίες έχουν κατά καιρούς απευθυνθεί (επισημανθεία) προς πολιτικές δυνάμεις όπως το ΑΚΕΛ, ανερχόμενα πολιτικά κόμματα ή μικρότερες ομάδες που προβάλλουν περισσότερο τον «κυπριωτισμό» ως πολιτική και εθνική ταυτότητα. Από την άλλη πλευρά, οι ίδιες αυτές δυνάμεις απορρίπτουν τον χαρακτηρισμό και υποστηρίζουν ότι εκφράζουν πατριωτική στάση υπέρ της ανεξαρτησίας και της ειρηνικής συνύπαρξης στην Κύπρο. Μια στάση φυσικά που εκμεταλεύεται η Τ/Κ (υπό την σκιά της Τουρκίας) προς όφελός της. 

Αντίθετα, κόμματα όπως ο ΔΗΣΥ, το ΔΗΚΟ, το ΕΛΑΜ ή και η ΕΔΕΚ (ακόμα και μικρότερα κόμματα ή πολιτικές πατριωτικές ομάδες και σωματεία)  συνδέονται συχνότερα — σε διαφορετικό βαθμό — με πιο ελληνοκεντρικές ή εθνικές αναφορές.

Ιστορικά, αυτή η αντιπαράθεση έχει ρίζες σε γεγονότα όπως:

• το "προδοτικό" πραξικόπημα του 1974,
• η τουρκική εισβολή, με τα γνωστά αποτελέσματα
• η σχέση της Κύπρου με τη χούντα στην Ελλάδα,
• η διαχρονική συζήτηση γύρω από την Ένωση, και 
• το μη αποδεκτό σχέδιο Σχέδιο Ανάν.

Αναρωτιέμαι εάν τελικά είναι μια σύγκρουση πολιτικής και ιστορικής ερμηνείας παρά για ξεκάθαρο διαχωρισμό «φιλελληνικών» και «ανθελληνικών» κομμάτων ή όχι.