γράφει ο Δημήτριος Γκόγκας *
Κατά τους προηγούμενους αιώνες και πριν η ιατρική επιστήμη κάνει σημαντικά βήματα στην αντιμετώπιση σημαντικών αρρωστιών, υπήρχαν ασθένειες που θέριζαν κυριολεκτικά τους πληθυσμούς στον νομό Σερρών, με απόλυτο πρωταγωνιστή την ελονοσία (μαλάρια).
Η γεωγραφική διαμόρφωση της περιοχής πριν από τα μεγάλα αποστραγγιστικά έργα του 20ού αιώνα καθιστούσε τον κάμπο των Σερρών ένα από τα πιο επικίνδυνα και ανθυγιεινά μέρη στην Ελλάδα, με αποτέλεσμα οι κάτοικοι των πεδινών χωριών να υποφέρουν μαζικά για αιώνες.
1. Η μεγάλη μάστιγα: Ελονοσία (Μαλάρια)
Ο κάμπος των
Σερρών διασχίζεται από τον ποταμό Στρυμόνα, ο οποίος στο παρελθόν προκαλούσε
συνεχείς, ανεξέλεγκτες πλημμύρες. Το νότιο και νοτιοανατολικό τμήμα του κάμπου
καλυπτόταν από τη Λίμνη του Αχινού (έκτασης περίπου 250.000 στρεμμάτων), η
οποία περιβαλλόταν από τεράστιες ελώδεις εκτάσεις και στάσιμα νερά. Η αιτία
έξαρσης της ελονοσίας ήταν στάσιμα νερά
της Λίμνης Αχινού και των ελών που ευνοούσαν την ανεξέλεγκτη αναπαραγωγή των
κουνουπιών-φορέων (ανωφελών κουνουπιών). Αυτό είχε σημαντικό αντίκτυπο στο
σύνολο του αγροτικού πληθυσμού, το οποίο νοσούσε επανειλημμένα, προκαλώντας
χρόνια αναιμία, εξασθένηση και υψηλή θνησιμότητα, ειδικά στα παιδιά. Με την
έλευση δε των προσφύγων της Μικρασιατικής Καταστροφής (1922), σημειώνεται ότι η
ελονοσία θέρισε το 1/5 (20%) του προσφυγικού πληθυσμού που εγκαταστάθηκε στα
πεδινά. Η τραγική κατάσταση στην οποία περιήλθε η περιοχή του Ν. Σερρών, ανάγκασε
την κυβέρνηση του Ελευθερίου Βενιζέλου να ξεκινήσει το 1931 το γιγαντιαίο έργο
της αποξήρανσης της Λίμνης Αχινού (ολοκληρώθηκε το 1936 από την εταιρεία
Μονξ-Ούλεν), μετατρέποντας τον βάλτο στον σημερινό εύφορο κάμπο.
2. Άλλες ασθένειες που έπλητταν την περιοχή
Εκτός από την
ενδημική ελονοσία, τα χωριά του κάμπου και η πόλη των Σερρών υπέφεραν κατά
καιρούς από εξάρσεις άλλων μολυσματικών νόσων, οι οποίες ευνοούνταν από τις
κακές συνθήκες υγιεινής, τη φτώχεια και την έλλειψη καθαρού πόσιμου νερού:
α. Φυματίωση (Χαρμάνι): Τεράστια μάστιγα που συνδεόταν με την κακή διατροφή, την εξαντλητική αγροτική εργασία στα χωράφια και τα υγρά, ανήλιαγα σπίτια του κάμπου.
β. Τύφος και Δυσεντερία: Εμφανίζονταν συχνά ως επιδημίες, ιδιαίτερα σε περιόδους πολεμικών αναταραχών (π.χ. Μακεδονικός Αγώνας, Βαλκανικοί Πόλεμοι, Α' Παγκόσμιος Πόλεμος), όταν μετακινούνταν στρατεύματα και πληθυσμοί υπό άθλιες υγειονομικές συνθήκες.
γ. Χολέρα: Αν και πιο σπάνια, εμφάνιζε σποραδικά θανατηφόρα ξεσπάσματα στην ευρύτερη περιοχή της Μακεδονίας όταν μολυνόταν ο υδροφόρος ορίζοντας.
δ. Πανώλη (Πανούκλα): Κατά τους βυζαντινούς και μεταβυζαντινούς αιώνες (μέχρι και τις αρχές του 19ου αιώνα), κύματα πανώλης πέρασαν από την περιοχή, αποδεκατίζοντας ολόκληρα χωριά, καθώς οι Σέρρες αποτελούσαν σημαντικό εμπορικό κόμβο της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας και οι μετακινούμενοι έμποροι μετέδιδαν εύκολα τη νόσο.
Επίλογος: Ο κάμπος των Σερρών άρχισε να γίνεται ασφαλής
για την ανθρώπινη υγεία και ζωή μόνο μετά τα μέσα της δεκαετίας του 1930, χάρη
στην αποξήρανση των ελών και τη σταδιακή χρήση της κινίνης και, αργότερα, του
DDT για την καταπολέμηση των κουνουπιών.
* με την βοήθεια της ΑΙ.
Κατά τους προηγούμενους αιώνες και πριν η ιατρική επιστήμη κάνει σημαντικά βήματα στην αντιμετώπιση σημαντικών αρρωστιών, υπήρχαν ασθένειες που θέριζαν κυριολεκτικά τους πληθυσμούς στον νομό Σερρών, με απόλυτο πρωταγωνιστή την ελονοσία (μαλάρια).
Η γεωγραφική διαμόρφωση της περιοχής πριν από τα μεγάλα αποστραγγιστικά έργα του 20ού αιώνα καθιστούσε τον κάμπο των Σερρών ένα από τα πιο επικίνδυνα και ανθυγιεινά μέρη στην Ελλάδα, με αποτέλεσμα οι κάτοικοι των πεδινών χωριών να υποφέρουν μαζικά για αιώνες.
α. Φυματίωση (Χαρμάνι): Τεράστια μάστιγα που συνδεόταν με την κακή διατροφή, την εξαντλητική αγροτική εργασία στα χωράφια και τα υγρά, ανήλιαγα σπίτια του κάμπου.
β. Τύφος και Δυσεντερία: Εμφανίζονταν συχνά ως επιδημίες, ιδιαίτερα σε περιόδους πολεμικών αναταραχών (π.χ. Μακεδονικός Αγώνας, Βαλκανικοί Πόλεμοι, Α' Παγκόσμιος Πόλεμος), όταν μετακινούνταν στρατεύματα και πληθυσμοί υπό άθλιες υγειονομικές συνθήκες.
γ. Χολέρα: Αν και πιο σπάνια, εμφάνιζε σποραδικά θανατηφόρα ξεσπάσματα στην ευρύτερη περιοχή της Μακεδονίας όταν μολυνόταν ο υδροφόρος ορίζοντας.
δ. Πανώλη (Πανούκλα): Κατά τους βυζαντινούς και μεταβυζαντινούς αιώνες (μέχρι και τις αρχές του 19ου αιώνα), κύματα πανώλης πέρασαν από την περιοχή, αποδεκατίζοντας ολόκληρα χωριά, καθώς οι Σέρρες αποτελούσαν σημαντικό εμπορικό κόμβο της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας και οι μετακινούμενοι έμποροι μετέδιδαν εύκολα τη νόσο.
Α.
https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%95%CE%BB%CE%BF%CE%BD%CE%BF%CF%83%CE%AF%CE%B1
β. https://www.serresparatiritis.gr/limni-axinou-o-xamenos-udatinos-kosmos-pou-egine-o-kampos-twn-serrwn/articles/53/39478/
γ. https://eeai.gr/%CE%B9-%CF%85-%CE%B1/%CE%B9%CE%B1%CF%84%CF%81%CE%B9%CE%BA%CE%AC-%CE%BD%CE%AD%CE%B1/item/196-%CE%B7-%CE%B9%CF%83%CF%84%CE%BF%CF%81%CE%B9%CE%BA%CE%AE-%CE%B1%CE%BD%CE%B1%CE%B4%CF%81%CE%BF%CE%BC%CE%AE-%CF%84%CF%89%CE%BD-%CF%80%CE%B1%CE%BD%CE%B4%CE%B7%CE%BC%CE%B9%CF%8E%CE%BD-%CF%83%CF%84%CE%B7%CE%BD-%CE%B1%CE%BD%CE%B8%CF%81%CF%89%CF%80%CF%8C%CF%84%CE%B7%CF%84%CE%B1-%CE%AD%CF%89%CF%82-%CF%83%CE%AE%CE%BC%CE%B5%CF%81%CE%B1
δ. https://aveserres.gr/achinos-i-istoria-mias-limnis-poy-den-yparchei-pia/







