γράφει ο Δημήτριος Γκόγκας
Ανατρέχοντας
σε βάθος χρόνου 200 και πλέον χρόνου, από το 1821, υπήρξαν κάποια γεγονότα,
αποφάσεις, πολιτικού, οικονομικού χαρακτήρα της Κύπρου που επηρέασαν σημαντικά
την πολιτική, οικονομική και κοινωνική ζωή της Ελλάδας, αλλά και αντίστροφα.
Ας δούμε ποια ήταν αυτά τα γεγονότα και
ποιες οι αποφάσεις;
1. Ελληνική Επανάσταση (1821) και 19ος
αιώνας: Οικονομική Στήριξη και Εθελοντισμός
Ø
Η
οικονομική αιμοδοσία του Αγώνα: Παρά τις άγριες σφαγές του Ιουλίου του 1821 από
τους Οθωμανούς (όπου καρατομήθηκε ο Αρχιεπίσκοπος Κυπριανός), η Κύπρος
προσέφερε τεράστια οικονομική ενίσχυση στη Φιλική Εταιρεία και την Επανάσταση.
Κυπριακά πλοία φορτωμένα με τρόφιμα και πολεμοφόδια έφταναν στην αγωνιζόμενη
Ελλάδα.
Ø
Κύπριοι
αγωνιστές στην Ελλάδα: Περίπου 1.000 Κύπριοι εθελοντές ταξίδεψαν και πολέμησαν
στα ελλαδικά εδάφη (π.χ. στην Έξοδο του Μεσολογγίου και στη Μάχη των Αθηνών),
ενισχύοντας το στρατιωτικό και κοινωνικό σώμα της επαναστατημένης Ελλάδας.
2. Αρχές 20ού αιώνα:
Βαλκανικοί Πόλεμοι και το μεγάλο δίλημμα
του 1915
Ø Εθελοντές στους
Βαλκανικούς Πολέμους: Χιλιάδες Κύπριοι κατατάχθηκαν στον ελληνικό στρατό το
1912-1913, ενισχύοντας την προσπάθεια της Ελλάδας για εθνική ολοκλήρωση.
Ø Η βρετανική προσφορά
της Κύπρου (1915): Κατά τη διάρκεια του Α' Παγκοσμίου Πολέμου, η Μεγάλη
Βρετανία πρόσφερε επίσημα την Κύπρο στην Ελλάδα, με αντάλλαγμα την άμεση έξοδο
της Ελλάδας στον πόλεμο στο πλευρό της Αντάντ. Η άρνηση της κυβέρνησης Ζαΐμη
(υπό την επιρροή του Βασιλιά Κωνσταντίνου) βάθυνε δραματικά τον Εθνικό Διχασμό,
ο οποίος ταλαιπώρησε την πολιτική και κοινωνική ζωή της Ελλάδας για δεκαετίες.
3. Μέσα 20ού αιώνα (Δεκαετίες
'50 - '70): Πολιτική Αστάθεια και Πτώση της Χούντας: Αυτή είναι η περίοδος
της πιο έντονης και άμεσης επίδρασης της Κύπρου στην ελλαδική πολιτική ζωή:
Ø Ο Αγώνας της ΕΟΚΑ
(1955-1959): Η έναρξη του απελευθερωτικού αγώνα στην Κύπρο προκάλεσε τεράστιες
κοινωνικές αναταράξεις στην Ελλάδα, με καθημερινές διαδηλώσεις, συγκρούσεις με
την αστυνομία και έξαρση του αντιβρετανικού αισθήματος. Το Κυπριακό ανέτρεπε ή
πίεζε συνεχώς τις ελληνικές κυβερνήσεις.
Ø Η Αποχώρηση της
Μεραρχίας (1967): Η απόφαση της ελληνικής χούντας να αποσύρει την ελληνική
μεραρχία από την Κύπρο μετά τα γεγονότα της Κοφίνου, εξέθεσε ανεπανόρθωτα την
Ελλάδα αμυντικά και πολιτικά.
Ø Το Πραξικόπημα και η
Τραγωδία του 1974: Η μεγαλύτερη τομή στη σύγχρονη ελληνική ιστορία προήλθε από
την Κύπρο. Το ανόητο πραξικόπημα της χούντας του Ιωαννίδη κατά του Μακαρίου
έδωσε το πρόσχημα για την τουρκική εισβολή. Η εθνική αυτή τραγωδία οδήγησε στην
άμεση κατάρρευση της Δικτατορίας στην Ελλάδα και στην έναρξη της
Μεταπολίτευσης, διαμορφώνοντας την Ελλάδα όπως την ξέρουμε σήμερα (Γ' Ελληνική
Δημοκρατία).
4. 21ος αιώνας: Οικονομική Αλληλεξάρτηση
Ø Η Κρίση του 2013: Το
"κούρεμα" των κυπριακών τραπεζών το 2013 επηρέασε άμεσα το ελληνικό
τραπεζικό σύστημα (καθώς τα ελληνικά υποκαταστήματα των κυπριακών τραπεζών
έπρεπε να απορροφηθούν εσπευσμένα από ελληνικούς ομίλους για να αποφευχθεί
συστημικό κραχ στην Ελλάδα).
Ø Γεωπολιτική και
Ενέργεια: Σήμερα, οι αποφάσεις της Κύπρου για την Αποκλειστική Οικονομική Ζώνη
(ΑΟΖ), τους αγωγούς φυσικού αερίου και τα ενεργειακά προγράμματα (π.χ. ηλεκτρική
διασύνδεση Great Sea Interconnector) καθορίζουν σε τεράστιο βαθμό την εξωτερική
πολιτική και την ενεργειακή ασφάλεια της Ελλάδας.
Το Κυπριακό πρόβλημα χρησιμοποιήθηκε
άμεσα από το τουρκικό κράτος ως μοχλός πίεσης, οδηγώντας στον αφανισμό του
ελληνισμού της Κωνσταντινούπολης.
1.
Τα «Σεπτεμβριανά» του 1955 (Το Πογκρόμ)
Το 1955, ο απελευθερωτικός αγώνας της ΕΟΚΑ
στην Κύπρο είχε φέρει σε τεράστια αμηχανία τη Μεγάλη Βρετανία. Για να
περιπλέξουν την κατάσταση, οι Βρετανοί έβαλαν στο παιχνίδι την Τουρκία.Το βράδυ
της 6ης προς 7ης Σεπτεμβρίου 1955, οργανώθηκε μια προβοκάτσια (false flag) με
μια μικρή έκρηξη στο πατρικό σπίτι του Κεμάλ Ατατούρκ στη Θεσσαλονίκη. Η είδηση
διογκώθηκε εσκεμμένα από τον τουρκικό τύπο. Μέσα σε λίγες ώρες, ένας
καθοδηγούμενος τουρκικός όχλος χιλιάδων ατόμων εξαπέλυσε ένα βίαιο, οργανωμένο πογκρόμ
κατά της ελληνικής μειονότητας στην Κωνσταντινούπολη. Λεηλατήθηκαν και
πυρπολήθηκαν χιλιάδες ελληνικά καταστήματα, σπίτια, σχολεία και εκκλησίες.
Υπήρξαν δεκάδες νεκροί και εκατοντάδες βιασμοί. Αν και δεν υπήρξε επίσημη
απέλαση τότε, το κλίμα τρόμου ανάγκασε χιλιάδες Έλληνες να εγκαταλείψουν την
Πόλη.
2.
Οι Μαζικές Απελάσεις του 1964
Μετά
τις αιματηρές διακοινοτικές ταραχές στην Κύπρο το 1963-1964 («Ματωμένα
Χριστούγεννα»), οι σχέσεις Ελλάδας και Τουρκίας έφτασαν στα πρόθυρα πολέμου. Η
Τουρκία, θέλοντας να εκδικηθεί την Αθήνα και τη Λευκωσία, κατήγγειλε μονομερώς
την Ελληνοτουρκική Σύμβαση Εγκατάστασης του 1930. Η κυβέρνηση του Ισμέτ
Ινονού άρχισε τις μαζικές απελάσεις των Ελλήνων υπηκόων που ζούσαν στην
Κωνσταντινούπολη. Στους ανθρώπους αυτούς δινόταν διορία λίγων εικοσιτετράωρων
να εγκαταλείψουν τη χώρα, επιτρέποντάς τους να πάρουν μαζί τους μόνο 20 κιλά
αποσκευών και το ισόποσο περίπου 22 δολαρίων. Οι περιουσίες και τα ακίνητά τους
δεσμεύτηκαν. Επειδή
οι περισσότεροι από αυτούς τους Έλληνες (που είχαν ελληνικό διαβατήριο) ήταν
παντρεμένοι με Έλληνες της Πόλης που είχαν τουρκική υπηκοότητα (Ρωμιοί),
συμπαρέσυραν μαζί τους στην έξοδο ολόκληρες οικογένειες. Μέσα σε λίγους μήνες,
ο ελληνισμός της Κωνσταντινούπολης, που αριθμούσε περίπου 80.000-100.000
ανθρώπους, συρρικνώθηκε δραματικά. Συνεπώς, το Κυπριακό ήταν η απόλυτη αιτία που
το τουρκικό κράτος χρησιμοποίησε ως άλλοθι για να ξεριζώσει οριστικά μια
ακμάζουσα ελληνική κοινότητα αιώνων από την Κωνσταντινούπολη.
