Περί του Εθνικού Συμβουλίου της Κύπρου, η μη θεμιτή ενέργεια του Ευρωβουλευτή Φειδία Παναγιώτου και άλλες ιστορίες λόγου

 

γράφει ο Δημήτριος Γκόγκας 

 
     

Το Εθνικό Συμβούλιο της Κύπρου είναι το ανώτατο συμβουλευτικό σώμα της πολιτικής ηγεσίας του κράτους για τον χειρισμό και τη χάραξη στρατηγικής στο Κυπριακό πρόβλημα.
     Το σώμα αυτό, δεν προβλέπεται από κανένα άρθρο του Συντάγματος της Κυπριακής Δημοκρατίας, ούτε έχει ιδρυθεί με κάποιο νόμο ή διάταγμα. Πρόκειται για έναν άτυπο πολιτικό θεσμό (Εθιμικού/πολιτικού χαρακτήρα), οι αποφάσεις του οποίου έχουν καθαρά συμβουλευτικό και όχι δεσμευτικό χαρακτήρα για τον εκάστοτε Πρόεδρο της Δημοκρατίας, ο οποίος διατηρεί την αποκλειστική συνταγματική ευθύνη για την άσκηση της εξωτερικής πολιτικής.
 
      Ιστορικό Ίδρυσης και Δημιουργίας. Πότε και από ποιον ιδρύθηκε:
 
      Ο θεσμός στη σημερινή του μορφή συνεστήθη το 1976 από τον τότε Πρόεδρο της Κυπριακής Δημοκρατίας, Αρχιεπίσκοπο Μακάριο Γ'.
Ο σκοπός της δημιουργίας του: Η ανάγκη προέκυψε μέσα από τις τραγικές συνθήκες που διαμορφώθηκαν αμέσως μετά το πραξικόπημα και την τουρκική εισβολή του 1974. Ο Αρχιεπίσκοπος Μακάριος επεδίωξε τη δημιουργία ενός συλλογικού πολιτικού οργάνου για την εξέταση των πολιτικό-στρατιωτικών δεδομένων, τη διασφάλιση της μέγιστης δυνατής εθνικής ενότητας και τη χάραξη κοινής γραμμής πλεύσης και τακτικής στις διαπραγματεύσεις για την επίλυση του Κυπριακού. (Σημείωση: Ιστορικά, προϋπήρχαν παλαιότερες μορφές «Εθνικού Συμβουλίου» κατά την περίοδο της Αγγλο-κρατίας με τη συμμετοχή της Εκκλησίας, οι οποίες όμως καταργήθηκαν από τους Βρετανούς μετά τα Οκτωβριανά του 1931).
 
Ποιοι Συμμετέχουν:
 
Στο Εθνικό Συμβούλιο συμμετέχει η ανώτατη πολιτική ηγεσία της χώρας.
Η σύνθεσή του περιλαμβάνει:
1.    Τον Πρόεδρο της Κυπριακής Δημοκρατίας, ο οποίος συγκαλεί το σώμα και προεδρεύει των συνεδριάσεων.
2.    Τους πρώην Προέδρους της Δημοκρατίας (εφόσον το επιθυμούν).
3.    Τον Πρόεδρο της Βουλής των Αντιπροσώπων.
4.    Τους αρχηγούς ή εκπροσώπους των κοινοβουλευτικών κομμάτων (συνήθως των κομμάτων που εξασφαλίζουν την εκπροσώπησή τους στη Βουλή βάσει συγκεκριμένου ποσοστού ή κριτηρίων που ορίζει ο εκάστοτε Πρόεδρος).
 
Λόγω του ευαίσθητου χαρακτήρα των θεμάτων (εθνική ασφάλεια, διαβαθμισμένα έγγραφα συνομιλιών), οι συνεδριάσεις του Εθνικού Συμβουλίου γίνονται κεκλεισμένων των θυρών στο Προεδρικό Μέγαρο, και τα μέλη του δεσμεύονται από το απόρρητο των συζητήσεων.
 
 
 
Πρόσφατα ο αρχηγός του κόμματος Άμεση δημοκρατία Φειδίας Παναγιώτου αρνήθηκε να συμμετάσχει σε συνεδρίαση του Εθνικού Συμβουλίου και έστειλε στη θέση του ένα πολίτη που είπε πως του έχει εμπιστοσύνη! Έτσι απλά. Είναι νόμιμο αυτό, ηθικό, αποδεκτό;
 
    Αυτή η κίνηση του Φειδία Παναγιώτου να μην παρευρεθεί στο Εθνικό Συμβούλιο και να στείλει στη θέση του έναν εκπρόσωπο είναι νομικά επιτρεπτή, αλλά προκάλεσε έντονες συζητήσεις για το αν είναι πολιτικά και ηθικά αποδεκτή. Συγκεκριμένα, ο πρόεδρος του κόμματος «Άμεση Δημοκρατία», Φειδίας Παναγιώτου, ανακοίνωσε ότι αποχωρεί από τις συνεδριάσεις του σώματος επειδή —όπως δήλωσε με αυτογνωσία (!)— δεν κατέχει επαρκείς γνώσεις για το Κυπριακό πρόβλημα ώστε να συμβουλεύει τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας. Στη θέση του όρισε ως εκπρόσωπο του κόμματος τον οικονομολόγο και επιχειρηματία Μάικ Σπανό, ο οποίος δεν έχει καμία σχέση με το κόμμα της Άμεσης Δημοκρατίας. Αυτό τουλάχιστον λέχθηκε!
1.    Είναι άραγε νόμιμο; αναρωτηθήκαμε.  Απολύτως νόμιμο, καθώς το Εθνικό Συμβούλιο δεν διέπετε από γραπτούς νόμους ή συνταγματικές διατάξεις. Καθώς πρόκειται για έναν άτυπο, συμβουλευτικό θεσμό, οι κανόνες λειτουργίας του καθορίζονται αποκλειστικά από τον εκάστοτε Πρόεδρο της Δημοκρατίας, ο οποίος απευθύνει τις προσκλήσεις.
Ιστορικά, τα πολιτικά κόμματα εκπροσωπούνται στις συνεδριάσεις από τον αρχηγό τους μαζί με έναν ακόμη στενό συνεργάτη ή σύμβουλό τους. Από τη στιγμή που ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας αποδέχεται την εκπροσώπηση ενός κόμματος από συγκεκριμένο πρόσωπο (εν προκειμένω τον Μάικ Σπανό), δεν τίθεται κανένα ζήτημα νομιμότητας ή παρανομίας.
2.    Είναι ηθικό και ειλικρινές; Εδώ οι απόψεις διίστανται και εξαρτώνται από την πολιτική σκοπιά του καθενός. Οι υποστηρικτές αυτής της απόφασης θεωρούν ηθική και έντιμη την παραδοχή του Φειδία Παναγιώτου ότι στερείται εξειδικευμένων γνώσεων σε ένα τόσο κρίσιμο εθνικό ζήτημα. Από το να παρίσταται απλώς για τις κάμερες, προτίμησε να στείλει έναν άνθρωπο με τεχνοκρατικό και επιχειρηματικό υπόβαθρο. Οι επικριτές από την άλλη πλευρά, σημειώνουν ότι ένας εκλεγμένος πολιτικός αρχηγός (και Ευρωβουλευτής) έχει ηθική και πολιτική υποχρέωση να μελετά, να ενημερώνεται και να εκφέρει άποψη για το κορυφαίο ζήτημα της χώρας του, αντί να αποποιείται την προσωπική του ευθύνη μεταθέτοντάς την σε τρίτους.
3.    Είναι αποδεκτό; Η κίνηση αυτή αντιμετωπίστηκε με έντονο προβληματισμό και επικρίσεις από τον πολιτικό κόσμο και νομικούς της Κύπρου. Πολιτικοί αναλυτές και νομικοί (όπως ο Κρις Τριανταφυλλίδης) εξέφρασαν την άποψη ότι τέτοιες ενέργειες υποβαθμίζουν το κύρος του Εθνικού Συμβουλίου. Προσωπικά πιστεύω πως δεν έχει άδικο. Στο Εθνικό Συμβούλιο τυγχάνουν διαχείρισης άκρως απόρρητα έγγραφα της κυβερνητικής στρατηγικής και των Ηνωμένων Εθνών. Η μεταβίβαση αυτής της πρόσβασης σε άτομα που δεν έχουν εκλεγεί από τον λαό, αλλά απλώς απολαμβάνουν την «εμπιστοσύνη» και την «εύνοια» ενός αρχηγού, εγείρει σοβαρά ερωτήματα για την ασφάλεια και τον ρόλο των συμμετεχόντων. Συνοψίζοντας, ο Φειδίας Παναγιώτου εκμεταλλεύτηκε την άτυπη φύση του θεσμού για να πράξει κάτι νομικά εφικτό, το οποίο όμως δοκιμάζει τα παραδοσιακά πολιτικά θέσμια της Κυπριακής Δημοκρατίας.
 
 
 
Συμπερασματικά θα πρέπει λοιπόν ο θεσμός του εθνικού συμβουλίου να τεθεί υπό την προστασία κάποιου νόμου, κάποιου διατάγματος ή να ενσωματωθεί στο σύνταγμα; Είναι μια ερώτηση που εγείρεται μετά από αυτή την κίνηση του Ευρωβουλευτή.
     Η συζήτηση για τη νομική ή συνταγματική κατοχύρωση του Εθνικού Συμβουλίου της Κύπρου είναι ένα από τα πιο διαχρονικά και σύνθετα ζητήματα του κυπριακού δημόσιου δικαίου, με ισχυρά επιχειρήματα και από τις δύο πλευρές.
Οι υποστηρικτές της νομικής κατοχύρωσης υποστηρίζουν ότι ο θεσμός πρέπει να εκσυγχρονιστεί για τους εξής λόγους:
1.  Διασφάλιση του Απορρήτου: Ένας νόμος θα επέβαλε αυστηρές ποινικές κυρώσεις σε περίπτωση διαρροής διαβαθμισμένων εγγράφων, λύνοντας το μόνιμο πρόβλημα των «διαρροών» στον τύπο.
2.  Σαφή Κριτήρια Συμμετοχής: Θα ορίζονταν με ακρίβεια ποιοι δικαιούνται να συμμετέχουν (π.χ. ποσοστά κομμάτων, δυνατότητα αντικατάστασης), αποτρέποντας αυθαίρετες αποφάσεις ή κινήσεις εντυπωσιασμού.
3.  Θεσμική Συνέχεια: Η λειτουργία του δεν θα εξαρτιόταν από τη βούληση ή τις προσωπικές σχέσεις του εκάστοτε Προέδρου με την αντιπολίτευση.
Πολλοί όμως
Υπάρχουν όμως και αυτοί που επιχειρηματολούν κατά την θεσμοθέτησης όπως δηλαδή της διατήρησης του Άτυπου Χαρακτήρα.
Οι πολέμιοι της νομικής ρύθμισης, στους οποίους περιλαμβάνονται οι περισσότεροι συνταγματολόγοι και Πρόεδροι, προτάσσουν τα εξής:
1.  Παραβίαση του Προεδρικού Συστήματος: Το Σύνταγμα της Κύπρου αναθέτει την αποκλειστική ευθύνη της εξωτερικής πολιτικής στον Πρόεδρο. Αν το Εθνικό Συμβούλιο γινόταν συνταγματικό όργανο, θα δημιουργείτο ένα «παράλληλο κέντρο εξουσίας» που θα περιόριζε παράνομα τις προεδρικές εξουσίες.
2.  Απώλεια Ευελιξίας: Η άτυπη φύση επιτρέπει στον Πρόεδρο να συγκαλεί το σώμα εκτάκτως, να αλλάζει την ατζέντα και να διαβουλεύεται ελεύθερα χωρίς τις χρονοβόρες γραφειοκρατικές διαδικασίες που απαιτεί ένας νόμος.
3.  Κίνδυνος Δικαστικών Εμπλοκών: Αν ο θεσμός ελεγχόταν από νόμο, οποιαδήποτε διαφωνία για τη σύνθεση ή τις διαδικασίες του θα μπορούσε να οδηγηθεί στα δικαστήρια, μπλοκάροντας την εθνική στρατηγική σε κρίσιμες στιγμές.
 
Ποια λοιπόν είναι η επικρατούσα τάση; Μέχρι σήμερα, η πολιτική ηγεσία της Κύπρου προκρίνει τη διατήρηση του άτυπου χαρακτήρα, αλλά με προσπάθειες αυτορρύθμισης. Αντί για νόμο, κατά καιρούς υιοθετούνται «Κανονισμοί Λειτουργίας» (με τη σύμφωνη γνώμη των μελών), οι οποίοι αποτελούν ένα είδος κυρίου συμβολαίου τιμής, χωρίς όμως νομική ισχύ.
 
 
Στην Ελλάδα πως λειτουργεί το Εθνικό Συμβούλιο;
 
Οι βασικοί άξονες λειτουργίας του στην Ελλάδα είναι οι εξής:
 
1. Νομική και Συνταγματική Κατοχύρωση Σύνταγμα: Προβλέπεται ρητά στην παράγραφο 4 του άρθρου 82 του Συντάγματος της Ελλάδας.Νόμος: Η ακριβής συγκρότηση, οι αρμοδιότητες και ο τρόπος λειτουργίας του καθορίζονται με ειδικό νόμο (συγκεκριμένα από τον Νόμο 3132/2003).
2. Σύνθεση και Συμμετοχή (Πολιτικοί και Τεχνοκράτες). Αντίθετα με την Κύπρο όπου συμμετέχουν μόνο αρχηγοί κομμάτων, το ελληνικό ΕΣΕΠ έχει μικτό χαρακτήρα (πολιτικό και τεχνοκρατικό):
    Πρόεδρος: Δεν προεδρεύει ο Πρωθυπουργός, αλλά ο Υπουργός Εξωτερικών.
    Βουλή: Συμμετέχει ο Πρόεδρος της Διαρκούς Επιτροπής Εθνικής Άμυνας και Εξωτερικών Υποθέσεων της Βουλής.
   Κόμματα: Κάθε κόμμα που είναι αναγνωρισμένο από τον Κανονισμό της Βουλής εκπροσωπείται από δύο άτομα (εκ των οποίων ο ένας υποχρεωτικά βουλευτής).
Τεχνοκράτες/Εμπειρογνώμονες: Συμμετέχουν ο Υπηρεσιακός Γενικός Γραμματέας του Υπουργείου Εξωτερικών, ο Προϊστάμενος του Κέντρου Ανάλυσης και Σχεδιασμού (ΚΑΣ), καθώς και πρόσωπα με ειδικές γνώσεις ή εμπειρία (π.χ. πρέσβεις επί τιμή, πανεπιστημιακοί καθηγητές).
4.  Ρόλος και Αρμοδιότητες Συμβουλευτικός Χαρακτήρας: Όπως και στην Κύπρο, το ΕΣΕΠ είναι συμβουλευτικό όργανο προς την Κυβέρνηση. Δεν παίρνει αποφάσεις εξωτερικής πολιτικής, καθώς αυτή η ευθύνη ανήκει αποκλειστικά στην εκάστοτε Κυβέρνηση. Εξετάζει ζητήματα στρατηγικού σχεδιασμού της εξωτερικής πολιτικής και θέματα εθνικού ενδιαφέροντος (π.χ. Ελληνοτουρκικά, Κυπριακό, σχέσεις με γειτονικές χώρες, διεθνείς κρίσεις).Οι συζητήσεις είναι απόρρητες και οι συμμετέχοντες δεσμεύονται νομικά από την υποχρέωση εχεμύθειας.
 
Η βασική διαφορά με την Κύπρο (Στο ζήτημα της «εκπροσώπησης»)
Στο ελληνικό μοντέλο, επειδή ο νόμος ορίζει με ακρίβεια ότι τα κόμματα στέλνουν «δύο εκπροσώπους», τα κόμματα επιλέγουν εξαρχής ποιοι θα είναι αυτοί οι σταθεροί εκπρόσωποι (συνήθως ο τομεάρχης εξωτερικών του κόμματος και ένας ειδικός σύμβουλος).Επομένως, στην Ελλάδα δεν θα μπορούσε να δημιουργηθεί το «παράδοξο» της Κύπρου, όπου ένας αρχηγός αποφασίζει ξαφνικά να στείλει έναν αντικαταστάτη της τελευταίας στιγμής βασιζόμενος απλώς στην προσωπική του εμπιστοσύνη, καθώς οι εκπρόσωποι είναι θεσμικά ορισμένοι και εγκεκριμένοι εκ των προτέρων βάσει του νόμου.
 
Προσωπική εκτίμηση
    Προκειμένου να αποφευχθούν καταστάσεις όπως αυτές που δημιουργήθηκαν πρόσφατα πρέπει να σταματήσει η παραδοξότητα και η προχειρότητα που μας χαρακτηρίζει σε μείζονα θέματα της πολιτικής μας ζωής, εδώ στην Κύπρο, θα πρέπει να  θεσμοθετήσουμε υψηλού επιπέδου συνεδριάσεις όπως αυτές του εθνικού συμβουλίου της Κύπρου. Φυσικά ότι δεν απαγορεύεται, δεν σημαίνει ότι και επιτρέπεται.
    Η ενέργεια του ευρωβουλευτή κρίνεται, αν και νόμιμη, προσβλητική προς την θεσμό του Εθνικού Συμβουλίου. Μετά από 3 και πλέον χρόνια τριβής με την πολιτική, απέδειξε ότι δεν έχει μελετήσει όσο θα έπρεπε το βασικό πρόβλημα της Κύπρου (το κυπριακό ζήτημα) γι αυτό και ο ίδιος ανέφερε ότι δεν είναι γνώστης. Όμως αυτό δεν αποτελεί άλλοθι αλλά μια καλοζυγισμένη δικαιολογία.  Ο συγκεκριμένος πολιτικός είχε την δυνατότητα να στείλει την αντιπρόεδρο του κόμματος, κάποιον βουλευτή της άμεσης δημοκρατίας ή να αποφασιστεί μέσω του διαδικτυακού συστήματος της «άμεσης δημοκρατίας» ο εκπρόσωπος. Κρίμα για την Κυπριακή Δημοκρατία !
 
Παραπομπές:
1.       https://www.polignosi.com/cgibin/hweb?-A=3374&-V=limmata
2.       https://www.gov.cy/presidency/en/about/office-and-competencies/
3.       https://www.law.gov.cy/law/law.nsf/history-el/history-el?OpenDocument
4.       https://www.philenews.com/politiki/article/1725362/i-nea-sinthesi-tou-ethnikou-simvouliou-meta-tis-vouleftikes-ekloges-tris-apochorisis-ke-dio-nees-isodi/
5.       https://www.sigmalive.com/news/politics/1318819/oloklirwthike-i-sinedria-toy-ethnikou-simvoylioy
6.       https://en.politis.com.cy/news/politics/1021409/fidias-skips-national-council-sends-mike-spanos
7.       https://www.kiprinform.com/el/cyprus_news/fidias-panayiotou-appoints-mike-spanos-to-represent-direct-democracy-at-national-council-el/
8.       https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%A6%CE%B5%CE%B9%CE%B4%CE%AF%CE%B1%CF%82_%CE%A0%CE%B1%CE%BD%CE%B1%CE%B3%CE%B9%CF%8E%CF%84%CE%BF%CF%85
9.       https://www.hellenicparliament.gr/UserFiles/bcc26661-143b-4f2d-8916-0e0e66ba4c50/s-symexpo-pap.pdf